14 ตุลาคม 2566 สมาพันธ์การดูแลผู้ป่วยแบบประคับประคองโลก หรือ The Worldwide Hospice Palliative Care Alliance (WHPCA) กำหนดให้เป็น วันสากลแห่งการดูแลผู้ป่วยระยะสุดท้ายและการดูแลแบบประคับประคอง หรือ World Hospice and Palliative Care Day (WHPCD) ขึ้น เพื่อสร้างความตระหนักต่อสิทธิของผู้ป่วยในการมีช่วงเวลาสุดท้ายของชีวิตอย่างมีคุณภาพ ตลอดจนเพื่อนำไปสู่การกำหนดแนวทางอันเป็นหนึ่งเดียวทั่วโลก และผลักดันไปสู่การดำเนินนโยบายในระดับรัฐ

ศ.นพ.ดร.อิศรางค์ นุชประยูร แพทย์ผู้เชี่ยวชาญด้านกุมารชีวาภิบาล คณะแพทยศาสตร์ จุฬาฯ และผู้อำนวยการวิสาหกิจเพื่อสังคม “เยือนเย็น” ผู้ให้บริการระบบสนับสนุนการดูแลผู้ป่วยแบบประคับประคองที่บ้าน กล่าวถึงประเด็น Palliative Care ในเมืองไทยว่า

“ปัจจุบันประชาชนมีความรู้ความเข้าใจเกี่ยวกับการดูแลแบบประคับประคองมากขึ้น โดยเฉพาะอย่างยิ่งในกลุ่มญาติและผู้ป่วยมะเร็งบางชนิดที่ยังไม่มีวิธีการรักษา รวมทั้งกำลังมีการผลักดันไปสู่ในระดับนโยบาย ที่มีความพยายามให้แรงงานสามารถหยุดงาน เพื่อไปบอกลาญาติที่กำลังจะเสียชีวิตได้

อย่างไรก็ตามการดูแลแบบประคับประคองที่บ้าน ยังถือว่าเป็นสิ่งที่ประชาชนต้องรับผิดชอบค่าใช้จ่ายเองทั้งหมด โดยยังไม่มีเครื่องมือในการติดตามและประเมิน อันจะทำให้รัฐหรือระบบสาธารณสุขเข้าไปสนับสนุนในแง่ของความรู้หรือค่าใช้จ่ายได้ ถือเป็นช่องว่างที่น่าสนใจในการพัฒนานวัตกรรมเข้ามาเติมเต็มในอนาคต”

ปัจจุบันวิสาหกิจเพื่อสังคม “เยือนเย็น” ผู้ให้บริการระบบสนับสนุนการดูแลผู้ป่วยแบบประคับประคองที่บ้าน ได้รับการสนับสนุนจากสำนักงานวัตกรรมแห่งชาติ (NIA) ในการพัฒนาระบบถาม-ตอบอัจฉริยะ AI Chatbot ภายใต้ชื่อ Advance Care Chatbot เพื่อคัดกรองประชาชนที่มีแนวโน้มสนใจการดูแลแบบประคับประคอง ตั้งแต่ยังไม่ตรวจพบว่ามีความเจ็บป่วย ซึ่งจะช่วยผลักดันไปสู่เส้นทางที่เหมาะสมในการวางแผนดูแลรักษาโรคที่อาจเกิดขึ้นได้ในอนาคต ตลอดจนสร้างความร่วมมือกับมูลนิธิสหธรรมิกชน ในการจัดอบรมสร้างอาสาสมัครที่มีทักษะ Active Listening เพื่อสนับสนุนระบบการดูแลแบบประคับประคอง

“อยู่สบาย ตายสงบ เป็นลักษณะสำคัญของการดูแลผู้ป่วยระยะสุดท้าย และการดูแลแบบประคับประคอง ประคับประคองไมได้แปลว่าปล่อยปละละเลย แต่มีความหมายว่าจะต้องประคับประคองความรู้สึกของทั้งผู้ป่วยและญาติไปด้วยกัน เพื่อใช้ช่วงเวลาสุดท้ายของชีวิตร่วมกันอย่างมีคุณภาพ และเดินไปถึงวาระสุดท้ายแห่งลมหายใจอย่างสันติ บ่อย ๆ ที่เรามักได้ยินญาติบอกว่าเลือกสิ่งที่ดีที่สุดให้แก่ผู้ป่วย แต่กลับไม่ใช่สิ่งที่ผู้ป่วยต้องการ หัวใจสำคัญจึงเป็นการเปิดใจรับฟังกันและกัน เพื่อหาจุดร่วมอันเป็นทางออกที่ตรงกับความต้องการของผู้ป่วยมากที่สุด ซึ่งที่การทำงานที่ผ่านมา เราพบว่าความขัดแย้งระหว่างผู้ป่วยกับญาตินั้น มีประเด็นสำคัญอยู่ที่การตัดสินผู้ป่วย ซึ่งสำหรับผู้ป่วยเองที่ได้ผ่านเวลาการใช้ชีวิตมาแล้ว ก็ย่อมจะมีความเชื่อ ความผูกพัน ความปรารถนาในจิตใจ ที่เป็นของตัวเอง ซึ่งอาจเป็นสิ่งที่ญาติไม่เข้าใจหรือรับไม่ได้ การมีอาสาสมัครที่มีทักษะจะช่วยลดความขัดแย้ง ลดแรงปะทะ และนำสันติภาพมาสู่ช่วงเวลาสุดท้ายที่พวกเขาจะได้ใช้ร่วมกัน” ศ.นพ.ดร.อิศรางค์ กล่าวเพิ่มเติม

การพัฒนาระบบการดูแลผู้ป่วยระยะสุดท้ายและการดูแลแบบประคับประคองที่กำลังเกิดขึ้นอยู่ในสังคมไทย ไม่เพียงแต่ช่วยให้เกิดการวางแผนความเจ็บป่วยและการตายอย่างมีคุณภาพ นำความสันติสุขมาสู่ระดับครอบครัวเพียงเท่านั้น แต่หากมองในระดับรัฐ รูปแบบการดูแลดังกล่าว จะช่วยลดภาระและความสิ้นเปลืองของระบบสาธารณสุขลงได้อีกมาก โดยไม่ฝืนความเป็นธรรมชาติของคนและอยู่บนพื้นฐานของสัจธรรมแห่งชีวิตที่ว่าความตายนั้นเป็นเรื่องธรรมดาของมนุษย์.

อ้างอิง https://ehospice.com/international_posts/2023-world-hospice-and-palliative-care-day-community-strengthening-webinar/

https://yuenyen-se.com/